XƏSTƏ KARTI
Odontoqram nədir: elektron diş xəritəsi necə işləyir
Qısa cavab. Odontoqram xəstənin bütün dişlərinin vəziyyətini bir sxemdə göstərən diş xəritəsidir. Hər dişin nömrəsi, diaqnozu, görülmüş və planlaşdırılan işi orada qeyd olunur. Elektron odontoqramda qeydlər tarixçə ilə saxlanır və rentgen şəkli birbaşa dişə bağlanır.
Odontoqram nə üçündür
Odontoqram üç suala tez cavab verir: bu xəstədə hansı dişlər müalicə olunub, hansılar müalicə gözləyir və konkret dişə keçən dəfə nə edilib. Kağız kartda bu məlumat illər boyu yazılmış qeydlərin arasında itir. Diş xəritəsində isə vəziyyət bir baxışda görünür.
Xəritə həkimlə xəstə arasında da ortaq dildir. Xəstə «yuxarıda solda bir diş ağrıyır» deyir, həkim isə xəritədə konkret dişi göstərir və planı onun üzərində izah edir. Rusdilli sənədlərdə eyni sxem çox vaxt «зубная формула» adlanır.
Dişlər necə nömrələnir: FDI sistemi
Ən geniş yayılmış nömrələmə FDI Dünya Stomatoloji Federasiyasının iki rəqəmli sistemidir və ISO 3950 standartı kimi də qəbul olunub. Birinci rəqəm kvadrantı, yəni çənənin dörddə birini, ikinci rəqəm isə dişin orta xətdən sırasını göstərir.
| Kvadrant | Daimi dişlər | Süd dişləri |
|---|---|---|
| Yuxarı sağ | 11–18 | 51–55 |
| Yuxarı sol | 21–28 | 61–65 |
| Aşağı sol | 31–38 | 71–75 |
| Aşağı sağ | 41–48 | 81–85 |
Buradakı sağ və sol xəstənin sağı və soludur. Nümunələr:
- 11 — yuxarı sağ mərkəzi kəsici diş;
- 16 — yuxarı sağ birinci böyük azı dişi;
- 36 — aşağı sol birinci böyük azı dişi;
- 48 — aşağı sağ ağıl dişi;
- 55 — yuxarı sağ ikinci süd azı dişi.
Başqa sistemlər də var. ABŞ-da dişlər 1-dən 32-yə qədər ardıcıl nömrələnir, bəzi ölkələrdə isə kvadrant işarəsi ilə yazılan Palmer sistemi işlənir. Xarici klinikadan gələn sənəddə nömrə fərqli görünürsə, əvvəlcə hansı sistemin işləndiyini yoxlayın.
Odontoqramda nə qeyd olunur
| Qeyd | Nümunə |
|---|---|
| Diaqnoz | kariyes, pulpit, periodontit, çat |
| Görülmüş iş | plomb, kanal müalicəsi, tac, implant |
| Planlaşdırılan iş | müalicə planına daxil olan hər addım |
| Dişin olmaması | çəkilib və ya anadangəlmə yoxdur |
| Müşahidə | hələ müalicə tələb etməyən dəyişiklik |
Bir çox klinikada planlaşdırılan iş bir rənglə, görülmüş iş başqa rənglə göstərilir. Rənglərin mənası klinikada hamı üçün eyni olmalıdır, yoxsa xəritəni yalnız onu dolduran həkim başa düşür.
İlk müayinədə odontoqram necə doldurulur
- Dişləri həmişə eyni ardıcıllıqla yoxlayın: məsələn, yuxarı çənədə sağdan sola, aşağı çənədə soldan sağa.
- Əvvəlki müalicəni, yəni plomb, tac və implantları qeyd edin, hətta başqa klinikada edilibsə.
- Diaqnozu və planı ayrı yazın: diaqnoz bugünkü vəziyyətdir, plan isə gələcək işdir.
- Rentgen şəklini aid olduğu dişə bağlayın.
- Planı xəstəyə xəritə üzərində göstərin: xəstə şəkli sözlə izahdan daha tez başa düşür.
Tipik səhvlər
- Tərəfi qarışdırmaq. Əksər sxemlər xəstəyə baxan həkimin gözü ilə çəkilir, yəni xəstənin sağı sxemin sol tərəfində olur. Sağ-sol səhvi səhv dişin müalicəsinə apara bilər.
- Diaqnozla planı qarışdırmaq. «Kariyes» və «plomb qoyulacaq» ayrı qeydlərdir. Qarışanda bir ildən sonra nəyin görüldüyü aydın olmur.
- Xəritəni yeniləməmək. Müalicə bitəndə diş «planlaşdırılıb» vəziyyətindən «görülüb» vəziyyətinə keçməlidir. Yenilənməyən xəritə səhv məlumat verir.
- Qeydi dişə yox, ümumi mətnə yazmaq. «Sağ tərəfdə plomb qoyuldu» qeydi bir ildən sonra heç nə demir, «16 — plomb» isə deyir.
Kağız kart və elektron odontoqram
| Meyar | Kağız kart | Elektron odontoqram |
|---|---|---|
| Tarixçə | Ayrı səhifələrdə, tarixə görə | Hər dişin öz tarixçəsi |
| Rentgen | Ayrıca qovluqda | Dişə bağlı |
| Oxunaqlılıq | Xəttdən asılıdır | Hamı üçün eyni |
| Axtarış | Vərəqləmək lazımdır | Bir klik |
| Plan və ödəniş | Ayrıca dəftərdə | Müalicə planına və ödənişə bağlı |
| Başqa həkimə ötürmə | Kartın özü lazımdır | İcazəsi olan həkim görür |
asisDENT-də diş xəritəsi
asisDENT-də diş xəritəsi xəstə kartının içindədir və FDI nömrələməsi ilə işləyir. Dişə klikləyəndə diaqnoz və müalicə elə orada yazılır, dişin bütün tarixçəsi yanında görünür. Hər dişə rentgen və klinik şəkil bağlanır, yəni «bu dişə keçən dəfə nə etmişdik?» sualının cavabı bir kliklədir. Xəritə iPhone və Android tətbiqində də açılır. Ətraflı: imkanlar. Proqram seçirsinizsə, bu yazıya da baxın: diş klinikası üçün proqram necə seçilir.
Tez-tez verilən suallar
Odontoqram ilə diş formulu eyni şeydir?
Klinik sənədlərdə bəli: hər ikisi dişlərin vəziyyətini göstərən sxemdir və «diş formulu» ifadəsi daha çox rusdilli sənədlərdə işlənir. Anatomiyada isə «diş formulu» dişlərin növlərə görə sayını göstərən qısa yazılışdır. Bu, başqa anlayışdır.
Süd dişləri necə nömrələnir?
FDI sistemində süd dişlərinin kvadrantı 5-dən 8-ə qədərdir: yuxarı sağ 51–55, yuxarı sol 61–65, aşağı sol 71–75, aşağı sağ 81–85. Diş dəyişmə dövründə uşağın ağzında həm süd, həm daimi dişlər olur və hər ikisi qeyd olunur.
Odontoqramı kim doldurur?
Diaqnozu və planı həkim qoyur. Köməkçi həkimin dediyini qeyd edə bilər, amma qeydin məsuliyyəti həkimdədir. Elektron sistem seçəndə hər qeydin müəllifinin və tarixinin göründüyünə baxın.
Rentgensiz odontoqram doldurmaq olar?
Olar, müayinə vizual başlayır. Amma diş arası kariyes, kök və sümük vəziyyəti çox vaxt yalnız rentgendə görünür. Ona görə rentgen çəkiləndən sonra xəritə yenilənməlidir.
Kağız kartları elektron sistemə necə köçürmək olar?
Bütün arxivi bir anda köçürməyə ehtiyac yoxdur: xəstə gələndə onun kartını elektron xəritəyə keçirin. Aktiv xəstələrin siyahısını isə proqramı quran komanda əvvəlcədən köçürə bilər. asisDENT-də xəstə siyahısının köçürülməsini asisDENT komandası edir.